Yrd . Doç . Dr . Murat Erdal
?.Ü. S.B.F. ??letme Anabilim Dal?
?nternetin geli?mesi ve ticari potansiyelinin büyümesine ba?l? olarak mevcut web sitelerinin say?s? artmakta ve bu alandaki i? yapma biçimleri giderek daha spesifik bilgi birikimini zorunlu k?lmaktad?r. Web sitelerinin kurulmas? ve ticari faaliyette bulunmas?nda, site i?levsellik- performans boyutundan yaz?l?m ve donan?m faktörlerine, tasar?m boyutundan ürün ve/veya hizmet sat???na, güvenlik önlemlerinden hukuki-yasal çerçevesine kadar birçok unsur önem kazanmaktad?r. ?çerik, kapsam tasar?m?, site haritas?n?n meydana getirilmesi, teknik özelliklerin seviyesinin belirlenmesi, i?levsellik, görsel tasar?m, sitenin albenisi ve kullan?m kolayl??? gibi unsurlar üzerinde itina ile durulmas? ve buna uygun yap?land?rmalara gidilmesi gerekmektedir. Bu durum, web site in?as?nda farkl? uzmanl?k alanlar? ve farkl? perspektiflerin ortak bir zemin üzerinde bulu?turuldu?u proje yönetimi odakl? çal??mayla mümkün olabilmektedir. Web sitesi üretim yönetimi; proje yönetimi çerçevesinde süreç odakl? dü?ünülen ve geli?tirilen bir faaliyetler bütünüdür. Faaliyette bulunulmas? planlanan endüstrinin analizi ve hedef tüketicilerin de?erlendirilmesi bu bütünün ba?lang?ç a?amalar?n? olu?turmaktad?r. Endüstri rekabet analizi ve pazar?n yap?s? hakk?nda kapsaml? çal??malarla birlikte web site kullan?c? profilleri belirlenmektedir. Böylelikle web sitesinin kurulmas? a?amas?nda birincil hedefler ve amaçlar ortaya ç?kar?lmaktad?r. Proje plan? içerisinde web sitesi proje tak?m?n?n olu?turulmas?yla beraber ilgili alt planlamalar da gündeme gelmektedir. Web projesinin bütçesi, zaman plan? ve insan kaynaklar? eksiksiz, net bir ?ekilde tan?mlanarak web sitesinin kurulmas?ndaki gereksinimler, olas? dar bo?azlar ve önemli kilometre ta?lar? için ön çal??malar yap?lmal?d?r. Ba?ar?l? bir web geli?tirme projesinin ilk ad?mlar?, projenin; kavramsal (amaçlar ve strateji), yarat?c?l?k (vizyon ve alg?lama), teknik (ihtiyaç ve k?s?tlamalar) ve hedef izleyici kitlesi (analiz; talep ve beklentileri) aç?lar?ndan tan?mlanmas? olarak s?ralanabilmektedir [1, 2]. Etkin bir web sitesi; hedef kullan?c?lar?n belirlenmesi, potansiyel mü?terilerle ileti?im kurulabilmesi, ürün/hizmet enformasyonun tam zamanl? sunulabilmesi, pazar ara?t?rmas?na olanak sa?lamas? ve ?nternet ortam?nda tutundurma faaliyetleriyle birlikte daha fazla ürün ve hizmet sat?lmas?na da yard?mc? olacakt?r [3].
WEB S?TES? ÜRET?M?NDE PROJE YÖNET?M A?AMALARI
Web sitesi üretim yönetiminin, proje planlama teknikleri çerçevesinde temelde yedi a?amaya dayand?r?lmas? mümkündür.
Bu a?amalar:
1. Projenin ba?lang?ç a?amas?
2. Projenin tan?mlanmas?
3. Projenin yap?s? 4. Tasar?m a?amas? ve prototip web sitesi üretimi
5. Web sitesinin üretim ve test a?amas?
6. Web sitesinin sunumu
7. De?erlendirme ve sürdürülebilirliktir.
WEB PROJES?N?N BA?LANGIÇ A?AMASI
Web projesinin ba?lang?ç a?amas?n?n ana hatlar?; Tablo 1?den de görülece?i üzere, endüstri analizi (sektör rekabet analizi, endüstri ve pazar ara?t?rmas?, vb.) ve hedef kullan?c?lar?n analizi (kullan?c? profillerinin ç?kar?lmas?, ön testler ve ara?t?rmalar, tüketici pazar ara?t?rmas?, vb.)?nden olu?maktad?r. Proje ke?if süreci olarak da adland?r?lan bu a?ama, zaman, emek, bütçe ve web sitesine ait temel i? stratejisinin planlanmas? ile sitenin nihai kullan?c?lar için ta??yaca?? de?erin anla??lmas?na yard?mc? olmaktad?r. Proje tak?m?n?n uzmanla?mas? aç?s?ndan da önem ta??yan bu süreç, zaman ve bütçeye ba?l? olarak di?er aktivitelerle paralel gerçekle?tirilmektedir. Proje ba?lat?lmadan önce gerçekle?tirilen ön çal??ma ve ara?t?rmalar, faaliyette bulunulan endüstrinin ve hedef kullan?c?lar?n analizi ile pazar ara?t?rmas?n?n yap?lmas?d?r [1].
Tablo 1. Web Projesinin Ba?lang?ç A?amas?
Endüstrinin Analizi:
Sektör Rekabet Analizi
Endüstri ve Pazar Ara?t?rmas?
Hedef Kullan?c?lar?n Analizi:
Kullan?c? Profillerinin Ç?kar?lmas?
Ön Testler ve Ara?t?rmalar
Tüketici Pazar Ara?t?rmas?
Web sitesinin tan?t?m?n? yapaca?? hizmet veya ürünün kullan?c?/tüketici adaylar?n?n kimler oldu?unun belirlenmesi önemli oldu?undan, hedef kullan?c?lara ait profillerin ç?kar?lmas?nda kullan?labilecek her türlü bilgiden yararlan?lmal?d?r [4]. ?nternet üzerindeki hedef izleyici kitlesine ait, gelir seviyesi, ya?, cinsiyet, ?rk, uyruk, dil, medeni hal, tutumlar, sa?l?k ve ya?am tarz?, vb. gibi demografik bilgiler web sitesi ba?ar?s?nda özellikle önem ta??maktad?r [5]. Web sitesini ziyaret etmesi tasarlanan farkl? kullan?c? tipleri tan?mlan?rken, tüketicilerin, bir web sitesini ürün, hizmet ve i?letme ile ilgili enformasyona ula?mak için ziyaret ettikleri, i? ortaklar? ve yat?r?mc?lar?n ise, son finansal veriler, yeni ürün bilgileri ve ?irketin yönetim ?ekli ile ilgili bilgilere ula?ma amac?n? ta??d?klar? göz önünde tutulmal?d?r [3].
Ürün veya hizmetin ba?ar?l? bir biçimde sat???, web sitesi üzerinden iletilen mesaj?n hedef kullan?c?lar üzerinde etkili oldu?unun bir göstergesidir. Yeni bir web sitesi yarat?l?rken, arama motorlar? üzerinden benzer yap? ve özellikteki sitelerin bulunmas? ve izledikleri i?letme-pazarlama politikalar?n?n ara?t?r?lmas? faydal? olacakt?r [4].
2.2. WEB PROJES?N?N TANIMLANMASI
Bir web projesinin tan?mlanmas?ndaki birincil ad?mlar; genel amaç ve hedeflerin tan?mlanmas? (öncelikli hedeflerin ve amaçlar?n belirlenmesi, mü?teri anketlerinin da??t?lmas?), proje plan?n?n yarat?lmas? (proje tak?m?n?n olu?turulmas?, program?n belirlenmesi, bütçe plan? ve ayarlamas?, teslimi planlanan nihai site yap?s?na karar verilmesi, i?levsellik test plan?, kalite güvenlik (QA) plan? vb.), ihtiyaçlar?n belirlenmesi (yarat?c? ve teknik özet haz?rlanmas?), site içi düzenleme (proje sitesinin ba?lat?lmas?, iç geli?tirme sahas?n?n yarat?lmas?, hosting ve server enformasyonunun do?rulanmas?, üretim yönetimi.) takibinin ba?lat?lmas? vb. (Tablo 2)
Web sitesi üretim yönetiminde, endüstri ve hedef kullan?c?lar?n analizinin ard?ndan, uygulanacak strateji ile genel amaç ve hedeflerin belirlenmesi gerekmektedir. Genel faaliyet alan? ile zaman ve bütçe kaynak planlamas?n?n aç?kça tan?mlanmas?, proje ba?ar?s?nda anahtar faktörlerdir. Faaliyet alan? ve program? belirlenmi? bir site yarat?lmas?nda, kullan?c? odakl?l?k ve site içi yönetimde idari a?amalar ile ihtiyaçlar?n belirlenmesi ön planda yer almal?d?r [1].
Tablo 2. Web Projesinin Tan?mlanmas?
Genel Amaç ve Hedeflerin Tan?mlanmas?:
Öncelikli Hedeflerin Belirlenmesi
Amaçlar?n Belirlenmesi
Mü?teri Anketlerinin Da??t?lmas?
Proje Plan?n?n Yarat?lmas?:
Proje Tak?m?n?n Olu?turulmas?
Proje Program?n?n Belirlenmesi
Bütçe Plan? ve Ayarlamalar
Nihai Site Yap?s?na Karar Verilmesi
??levsellik Test Plan?
Kalite Güvenli?i (QA) Plan?
?htiyaçlar?n Belirlenmesi:
Yarat?c? Özet
Teknik Özet
Bütünsel anlamda dü?ünüldü?ünde, bir projenin ba?lang?ç a?amas?nda detaya inilmesi için yeterince zaman bulunmad??? bilinmektedir.
Bununla birlikte;
? Web sitesinin gerçek hedefleri nelerdir ve kurulacak olan site geleneksel alternatiflere rakip olabilecek midir ?
? Belirlenen amaçlara ula??l?p ula??lmad??? ne ?ekilde tespit edilebilir ?
? Kullan?c? ihtiyaçlar? ile kesi?im (ortak paydada bulu?ma ) nas?l sa?lanacakt?r ?
? Web sitesi kullan?m aç?s?ndan nas?l daha h?zl? ve i?levsel hale getirilebilir ?
? Web sitesi özel fonksiyonlar da üstlenecek mi ? ve gelecekte geni?letilmesi gündeme gelebilir mi? vb. gibi sorular projenin ba?lang?ç a?amalar?nda cevapland?r?lmal?d?r [1, 3, 5]. Web projesinin tan?mlanmas?nda en de?erli araçlardan biri de proje mü?terisi ile yap?lan anketlerdir. Faaliyet alan?n?n belirlenmesinin yan? s?ra, proje mü?terisinin talep ve beklentilerini kar??lamak için ne kadar zaman, para ve deneyime ihtiyaç duyuldu?unun anla??lmas?na da yard?mc? olacak bu anketler, ?nternet üzerinde tüketici davran???, tutum ve alg?lamalar? ve site amac?n?n tayinine yard?mc? olacak detayl? sorular? da içermelidir. Ayr?ca, proje kapsam?nda karar verme yetkisine sahip ilgililere de e-posta yolu ile anket gönderilmesi, farkl? perspektiflerden geri besleme sa?lanmas?nda yararl?d?r. Teknik bir anket haz?rlanmas? da, proje faaliyet alan? ve kapsam?na teknik aç?dan daha iyi bir yakla??m sa?layacakt?r.
Proje a?amalar?, proje tak?m?, faaliyet program?, bütçe, proje takvimi, i?levsellik testi, kalite ve performans de?erlemesi ve proje ile ilgili di?er hizmetleri tan?mlayan web site proje plan?n?n haz?rlanmas?yla, gerek proje mü?terisi gerekse web projesi geli?tirme ekibine yeterli bilgi ve detay? tan?mlayacak genel bir rehber sa?lanacakt?r. Proje ekibi ve proje mü?terisinin elinde bulunmas? gereken ilk belge, zaman çizelgesi ve proje metodolojisi (süreç - üretim - teslim edilmesi hedeflenenler - içerik ihtiyaçlar? - ula?t?rma tarihleri) dir. Projeye ayr?lan bütçe ile paralel biçimde sarf edilen ve geriye kalan süre analiz edilmelidir [5].
Her proje farkl? seviyelerde deneyim ve beceriye ihtiyaç duymaktad?r. Proje türüne ba?l? olarak spesifik ihtiyaçlar belirlenmeli ve tak?mda rol alan ki?ilerin görev ve sorumluluklar? da buna göre ayarlanmal?d?r. Web geli?tirme projesi tak?m?ndaki temel roller; proje yöneticisi, üretimci, tasar?mc?, içerik yöneticisi, enformasyon mimar?/tasar?mc?s?, HTML üretim geli?tirme lideri, sanat yönetmenidir. Di?er rollerde ise teknik lider/ mühendislik lideri, i?levsellik uzman?, yaz?l?m ve donan?m uzmanlar?, kalite güvenlik ve performans de?erlendirme uzman? bulunmaktad?r [1, 6].
Kalite güvenli?i (QA) plan? yarat?lmas? web geli?tirme proseslerinde s?kl?kla atlanan ad?mlardan biridir. Sitenin, HTML üretim evresinde, farkl? taray?c? (browser) ve platformlardaki üretimciler taraf?ndan denetlenmesiyle sayfalar?n arzu edilen çal??ma düzeyinde olup olmad??? (k?r?lmad???) kontrol edilmektedir [1]. Her kullan?c?n?n yüksek h?zla internet ba?lant?s? kuramayaca??, telefon ve kablo modem h?zlar?n?n farkl?l??? gibi sunucu (server) ve kullan?c? k?s?tlar? unutulmamal?d?r [5, 7].
Karma??k projelerde, proje mü?terisi ve web proje ekibiyle daha iyi ili?kilerin kurulmas?na yönelik spesifik ihtiyaçlar? kapsayan dokümanlar?n haz?rlanmas? faydal? olacakt?r. Bu dokümanlardan ilki olan yarat?c? özet, proje geli?tirme ekibi ve proje mü?terisi aras?nda bir köprü olu?turacak ?ekilde haz?rlanmal?d?r. Siteye ait nitelik, k?lavuz ve hedeflerin aç?klanmas?nda kullan?lan yarat?c? özet, görsel ve kavramsal amaçlar?n belirlenmesinde kullan?lan bir - iki sayfal?k bir belgedir. Proje yöneticisi veya pazarlama elemanlar? taraf?ndan haz?rlanan bu belge, mü?teri anketlerinden sa?lanan enformasyona dayanmal?d?r. Baz? durumlarda, proje veya ?irket pozisyonu ve vizyonunun ana hatlar?n? içeren bir döküman? proje mü?terisi de yaratabilmektedir. Web proje geli?tirme sürecinde, teknik ihtiyaçlar?n belirlenmesi proje, program ve bütçeye giri? niteli?ini ta??yabilir. Bu amaca yönelik bir teknik özetin yarat?lma zorlu?u ise detaylar?nda yatmaktad?r. Teknik özet, arzulanan teknoloji ve bu teknolojinin siteye nas?l uygulanaca??n? özetleyen bir taslakt?r. Ancak projenin teknik k?s?mlar?n? mümkün oldu?unca detayl? içermeli ve teknik ekibe site fonksiyonelli?inin belirlenmesi, düzenlenme ve geli?tirilmesi konular?nda yard?mc? nitelik ta??mal?d?r. Projenin ba?lang?ç ve nihai a?amalar?ndaki teknik ihtiyaçlar? nelerdir ?, Proje hedeflerinin kar??lanmas? için teknoloji ne ?ekilde kullan?lmal?d?r? Taray?c? (browser), platform ve ba?lant? h?zlar? konusunda kullan?c? ihtiyaçlar? nelerdir?, Potansiyel problemleri ba?lang?ç a?amas?nda çözecek teknolojiler mevcut mudur ? vb. sorular?n?n cevaplar? teknik özet arac?l???yla aranmaktad?r.
Web geli?tirme projesi ba?lang?c?nda proje sitesi, hosting ve sunucu (server) enformasyonlar? kesin ba?lang?ç tarihi vb. detaylar?n yan? s?ra içerik ve üretim yönetimi, izleme ve versiyon kontrolü de önemli a?amalard?r. Ön (taslak) proje sitesi, web geli?tirme projesinin ba?lang?c? aç?s?ndan ana ileti?im alan? olup tercihen bir ?ifre ile korunmal?d?r. ?çeri?inde, yönetim (ileti?im enformasyonu, dökümantasyon, program ve güncellemeler, vb.), tasar?m (ekran ?emalar?, örnek resimler, vb.), üretim (prototip ?üzerine klikleyiniz? logolar?, çal??an HTML demolar?, vb.) bölümleri yer almaktad?r. Taslak site, proje mü?terisi ile profesyonel bir ili?ki ve ileti?imin ak?c?l???n?n sürdürülmesinde anahtar bile?en konumundad?r. Site içi düzenlemede bir di?er a?ama olan iç geli?tirme sahas?, canl? site ortam?n? mümkün oldu?unca gerçe?e yak?n taklit edecek biçimde olu?turulmal?d?r. Kolay yükleme (loading), test etme ve eri?im için ayr? bir yerel sunucuya sahip olunmas? tercih edilmektedir. Ar?ivleme ve versiyon kontrolü için bütün üretimlerin ba?lang?c?nda belli kurallar konulmal?d?r [1].
WEB PROJES?N?N YAPISI
Web projesinin yap?land?r?lmas?, kullan?c? ile içerik aras?nda bir ba?lant? kurulmas? ve enformasyonun organize edilmesi üzerinedir. Web site mimarisinde kullan?c? merkezli tasar?m dü?ünülerek sitenin tasar?m?nda ilgili konvansiyon ve protokollere en uygun çözümler üretilmelidir. Site haritas?n?n yarat?lmas? sürecinde; site ad? ve adresi, URL tan?mlamas?, kullan?c? kay?t ve giri? ?ifrelerinin test edilmesi, ana ve alt sayfalar?n di?er web siteleri ile ba?lant?lar? ve ileri / geri yönlendirme sa?layan linklerin tan?mlanmas? önemli bir k?sm? te?kil etmektedir [1]. Web projesinin yap?s?n? te?kil eden ana elemanlar; a?a??da Tablo 3?de de belirtildi?i gibi, web sitesi kapsam? (içeri?e ait ana hatlar?n belirlenmesi, içerik teslim plan?n?n yap?lmas?), web sitesi görünümü (site haritas?n?n ve isimlendirme konvansiyonlar?n?n olu?turulmas?, fonksiyonel alanlar?n adreslendirilmesi), ekran görünümü (ekran ?emalar?n?n yarat?lmas?, yönlendirmelerin, içerik ve i?levsellik çerçevesinin belirlenmesi), kullan?c? görünümüdür (kullan?c? senaryolar?n?n yarat?lmas?, kullan?c? yollar?n?n belirlenmesi, kullan?c?larla birlikte test etme vb.). Bütün bu yap?land?rma unsurlar?; proje mü?terisi, proje ekibi ve site ili?kilerini kolayla?t?racakt?r. ?çerik ve enformasyonun yap?s?na, site, ekran ve kullan?c? perspektifleri üzerinden yakla??lmal?, kullan?c?lar?n talep ve beklentilerine yönelik içerik (ürün, hizmet sat???) ve/veya enformasyona kolay eri?im sa?lanmal?d?r.
Web Projesinin Yap?s?
Kullan?c?larla Test Etme
Web Sitesi ?çeri?i (Kapsam?):
?çeri?e Ait Ana Hatlar?n Belirlenmesi
?çerik Teslim Plan?n?n Yap?lmas?
Web Sitesi Görünümü:
Site Haritas?n?n Olu?turulmas?
?simlendirme Konvansiyonlar?
Fonksiyonel Alan Adresleri
Ekran Görünümü:
Ekran ?emalar?n?n Yarat?lmas?
Yönlendirmenin Belirlenmesi
?çerik ve ??levsellik Çerçevesi
Kullan?c? Görünümü:
Kullan?c? Senaryolar?n?n Yarat?lmas?
Kullan?c? Yollar?n?n Belirlenmesi.
Kullan?c?larla test etme.
Web sitesi etkinli?inin art?r?lmas?nda, içerik, tasar?m ve yap?n?n birebir yürütülmesi gerekmektedir [8]. Web sitesinin yap?land?r?lmas? a?amas?nda içerik organizasyonunun in?as?, geli?tirme süreci için gerekli öncelikli ad?mlar?n at?lmas?n? sa?lar. Web yaz?l?m? konusunda bilgili bir içerik yöneticisinin varl??? ve içerik geli?imini denetlemesi önemli bir ayr?nt?d?r. ?çerik ve yap?n?n entegrasyonu ile tam zamanl? sunumu proje ba?ar?s? bak?m?ndan referans bile?enlerdir. Öncelik s?ras?na göre bölümlendirilen içerik teslim plan?nda, ana içerik (metin ve resimler, medya ve pazarlama mesajlar?, vb.), ikincil içerik (arama ve ?ekiller için anahtar kelimeler, hata mesaj?, vb.) ve ürüne spesifik içerik veya görünmeyen içerik ( etiket türleri; meta tags, alt tags, title tags, vb.) olarak tan?mlanan bölümler yer almal?d?r. Nihai içeri?in proje mü?terisine belirlenen zaman aral??? içinde teslimi birçok projenin en zor bölümüdür. Gerekli planlamalar her zaman içeri?in gecikebilece?i dü?ünülerek yap?lmal?d?r. ?çerik yarat?lmas?, da??t?m? ve takibi web geli?tirme projesinde güvenlik aç?s?ndan gizli tutulan k?s?mlard?r. Site içerisinde yer almas? dü?ünülen bütün resim, grafik, metin ve medya türleri isimlendirilmeli, depolanmal? ve merkezi bir yerle?im plan? içinde k?s?mlara ayr?lmal?d?r. Gerek proje ekibi, gerekse proje mü?terisi, tasar?m ve üretimin farkl? a?amalar?nda bilgilerin nerede ve hangi statüde oldu?unu bilmek isteyeceklerdir. Dolay?s?yla tasar?m ekibi, kullan?lan foto?raf, resim ve / veya di?er unsurlar? ar?ivlemelidir. Site haritas? ç?kar?lmas?n?n ana nedeni, projeye farkl? bir perspektifle yakla??larak, site organizasyonu ve kullan?c?lar?n, web sitesini enformasyon ve içerik yönünden nas?l gördüklerinin anla??lmas?d?r. Proje mü?terisi ve proje ekibi, tüm geli?tirme süreci içerisinde bu a?aman?n ne kadar önemli oldu?u konusunda e?itilmelidirler. Böylelikle, proje mü?terisi, tasar?mc?lar, üretim ve mühendislik ekiplerinin süreç boyunca paralel hareket etmeleri sa?lanacakt?r. Meydana getirilen site haritas?, içeri?in ana hatlar?n?, bütün HTML sayfalar?n?n sunumunu ve her bölümdeki veritabanl? yönlendirilen alanlar? göstermelidir. Site haritas? haz?rlanmadan önce, içerik özetinin mü?teri taraf?ndan onaylanmas? daha olumlu sonuçlar elde edilmesine yard?mc? olacakt?r [1].
2.4. TASARIM A?AMASI ve PROTOT?P WEB S?TES? ÜRET?M?
Tamamlanm?? bir ön çal??ma üzerinde kavramsal ve üretimsel bir bak?? aç?s? ile yarat?c?l???n ön plana ç?kar?ld??? tasar?m a?amas?; görsel tasar?m yakla??m? (kavramsal beyin f?rt?nas?, önceliklerin belirlenmesi, grafik ?ablonlar?n?n yarat?lmas?, tasar?m rehberinin haz?rlanmas?, vb. ), HTML prototipi yarat?lmas? ( prototip geli?tirme, test etme ve do?rulama, i?levsellik testi, vb. ) a?amalar?ndan meydana gelmektedir (Tablo 4).
Tasar?m ve i?levselli?in entegrasyonu, web sitesinin içerdi?i enformasyonun de?erine de olumlu katk?da bulunacakt?r. Siteye özel ve kolay ak?lda kalan bir URL adresi seçilmeli (domain name), bu adres organizasyonla ilgili di?er yaz?l? belgelerde de yer almal? ve web sitesi faaliyete geçmeden önce da??t?m? sa?lanmal?d?r [1, 5]. Tablo 4. Tasar?m A?amas? ve Prototip Web Sitesi Üretimi
Görsel Tasar?m Yakla??m?:
Kavramsal Beyin F?rt?nas?
Grafik ?ablonlar?n Yarat?lmas?
Tasar?m Rehberinin Haz?rlanmas?
HTML Prototipinin Yarat?lmas?:
HTML Prototip Geli?tirme
Test Etme ve Do?rulama
??levsellik Testi
?lk tasar?m taslaklar? ortaya ç?kar?ld?ktan sonra konular?nda uzmanla?m?? proje tak?m üyeleri (yaz?l?m, donan?m, ileti?imci, vb.) bir araya gelerek web sitesinin her yönden kalitesini en iyiye ula?ma ve mükemmeli yakalama aray???yla beyin f?rt?nas? yapmal?d?rlar. Bu kapsamda kullan?c?lar?n site içerisinde rahat gezinebilmeleri ve sitenin i?levselli?i web site tasar?m?nda ön plana al?nmal?d?r. Web sitesinin sa?lad??? birincil enformasyonlar kullan?c?lardan en fazla üç klikleme (t?klama) mesafesinde olmal?, ba?lant?lar kanal?yla kullan?c?lara spesifik ilgi alanlar? hakk?nda daha fazla bilgi edinme f?rsat? sunulmal?d?r.
Sitenin görsel tasar?m?, web sitesi proje ekiplerince en sevilen ve yarat?c?l?klar?n? en üst düzeyde kulland?klar? a?amad?r. Sitenin albenisinin kullan?c?lar için çekici hale getirilmesinde, uygun renk seçimi, resim, grafik, animasyon, metin ve reklam gibi unsurlar?n bir arada dü?ünülmesi yerinde olacakt?r. Bütün bu faktörlerle birlikte, site ve sayfalar?n?n kolay aç?l?m?, sayfalar aras? geçi?lerin h?zl? olmas?, menülerin sorunsuz çal??mas? tasar?mda göz önünde bulundurulmas? gereken di?er bile?enlerdir. Bu süreçteki son a?ama prototip bir web sitesinin ortaya ç?kar?l??? ve i?levsellik testi ile site üzerinde kullan?c? davran??lar?n?n izlenmesidir [1, 5].
WEB S?TES?N?N ÜRET?M? ve TEST A?AMASI
Web sitesi gerçek anlamda hayata geçirilmeden önce, Tablo 5?te de görülece?i üzere, üretim öncesi planlamalar (faaliyet alan? bütçe ve teknik ihtiyaçlar?n yeniden gözden geçirilmesi, sürüm- versiyon kontrolü için yöntemlerin olu?turulmas?, dosya yap?lar?n?n düzenlenmesi, site bak?m plan? vb.), yap?sal düzenlemeler (grafiklerin düzenlenmesi, HTML ?ablonlar?n?n yarat?lmas?, yaz?l? metinlerin adreslenmesi, sayfa düzenlemeleri, içerik ve üretimin yap?land?r?lmas? vb.) ve test yöntemleri (kalite güvenlik, performans test plan?, güvenlik yönetimi ile illegal sald?r?, virüslerin takibi ve önlenmesi) dikkatle haz?rlanmal?, belirlenen proje hedefleri, beklentiler, varsay?mlar ve teslimatlar bir kez daha gözden geçirilmelidir. Ayr?ca proje organizasyonu içerisinde yeni gereksinimlerin olup olmad???n?n ara?t?r?lmas? da gerekmektedir.
Web sayfas? geli?tirilirken kullan?lan yaz?l?mlar (HTML, XML, Java, vb.), sayfa tasar?m?, görsel efektler, grafik arabirimler, sayfa üzerinde yer almas? dü?ünülen reklamlar, programlama dilleri, veri taban? uygulamalar?, dosya s?k??t?rma teknikleri, yap?sal tasar?m, multimedya gibi temel konular üzerinde itina ile durulmal? ve en uygun çözümler üretilmelidir [1, 6].
Tablo 5. Web Sitesinin Üretimi ve Test Edilmesi
Güvenlik Yönetimi (Virüs Takibi ve Önlenmesi)
Web Sitesi Üretimi Öncesi Planlama:
Faaliyet Alan? ve Bütçenin Yeniden De?erlendirilmesi
Teknik ?htiyaçlar?n Belirlenmesi
Versiyon Kontrol Yöntemleri
Dosya Yap?lar?n?n Düzenlenmesi
Site Bak?m Plan?n?n Haz?rlanmas?
Web Sitesinin Yap?land?r?lmas?
Grafiklerin Düzenlenmesi
HTML ?ablonlar?n?n Olu?turulmas?
Yaz?l? Metinlerin Adreslendirilmesi
Sayfa Düzenlemeleri
?çerik ve Üretimin Sonland?r?lmas?
Test Etme:
Kalite Güvenlik (QA) Test Plan?
Kalite Güvenlik Test Yönetimi.
Güvenlik yönetimi. (Virüs takibi ve önlenmesi)
Web site yönetimi içerisinde birçok yaz?l?, görsel ve i?itsel dosya türü kullan?lmaktad?r. Bu dosya türlerini;
? Web sitesi üretiminde kullan?lmas? dü?ünülen taranm?? resimler, çizimler, grafikler (.gif, .jpg)
? Ç?kt? al?nabilen Adobe Acrobat format?ndaki dosyalar (.pdf) ve kullan?c? taraf?ndan indirilebilen word, excel, power point gibi belgeler (.doc, .txt, .xls, .ppt)
? K?sa süreli film ve videolar (.mov, .mpg)
? ??itsel efekt ve müzik dosyalar? (.wav, .mp3)
?eklinde s?n?fland?rmak mümkündür [9].
2.6. WEB S?TES?N?N SUNUMU
Web sitesinin hayata geçirilmesi ile ilgili olan bu a?amada göz önünde bulundurulmas? gerekenler; site isminin duyurulmas?, bu amaçla kaynak ve ba?lant?lar?n sa?lanmas?, gerek ?nternet üzerinde gerekse internet d??? olarak kullan?c?lar?n web sitesi hakk?nda bilgi edinmeleridir [1]. Bir web sitesinin sunumunda yer alan a?amalar; sitenin internet üzerinden ziyaretçilere sunumu, nihai kontrollerin tamamlanmas?, kalite güvenli?i, site bak?m yönetimi, dokümantasyon takibi, site tutundurma faaliyetleridir (tutundurma plan?n?n haz?rlanmas?, arama motorlar?na kat?l?m?n sa?lanmas?, vb.)
Web Sitesinin Sunumu:
Son De?erlendirme ve Kalite Güvenli?i
Sitenin ?nternette Sunumu
Site Güvenli?inin Kontrol Edilmesi
HTML Biçim K?lavuzu Haz?rlanmas?
Bak?m Uygulamalar?
Dokümantasyon Takibi
Site Tutundurma Faaliyetleri:
Tutundurma Plan?
Arama Motorlar?na Kat?l?m?n Sa?lanmas?
Bir web sayfas?n?n ?nternet üzerinde görünür hale gelmesi için, haz?rlanan dokümanlar ba?lang?çta, HTML veya ba?ka bir web editörü kullan?larak i?aretlenmekte ve i?aretli dosyalar bir web sunucusuna iletilmektedir. Bu a?amada sadece yarat?c?s? taraf?ndan izlenebilen metin, grafik, vb. dosyalara ait gerekli izin kodlar? de?i?tirildikten sonra web sayfas? ?nternet üzerinde eri?ime aç?lmaktad?r. Son ad?m, sayfan?n görünürlü?ünün, ?nternet Explorer ve Netscape Navigator üzerinden kontrol edilmesidir [3].
DE?ERLEND?RME ve SÜRDÜRÜLEB?L?RL?K
Web sitesi ?nternet üzerinde ya?ama geçirildikten sonra, site ba?ar?s?n?n ölçütü olarak, hem kalitatif hem de kantitatif verilerin elde edilmesi yerinde olacakt?r. Web sitesi etkinli?i ve geli?imi bir dizi perspektife ve geri beslemenin çe?itli ?ekillerine dayanmaktad?r [1]. Web sitesinin ba?ar?s?n?n de?erlendirilmesi ve sürdürülebilirli?i a?amas?nda; Tablo 7?den de görülece?i gibi, kullan?c? geri beslemesinin sa?lanmas? ve kullan?c?lar?n izlenmesi, ölçülebilir sonuçlar?n elde edilmesi ve proje sonras?n?n gözden geçirilmesini kapsayan sürekli geli?im plan? olu?turulmal?d?r. Web sitesinin de?erlendirilmesinde site ziyaretçilerinin görü?leri önemli bir referans noktas?d?r.
Web Sitesinin De?erlendirilmesi ve Sürdürülebilirli?i
Ba?ar? A?amalar?n?n Gözden Geçirilmesi:
Kullan?c? Geri Beslemesi Sa?lanmas?
Kullan?c?lar?n ?zlenmesi
Ölçülebilir Sonuçlar?n Elde Edilmesi
Proje Sonras?n?n De?erlendirilmesi:
Proje A?amalar?n?n Yeniden Kontolü
Ziyaretçi enformasyon formlar?n?n doldurulmas?na te?vik sa?lanmas? ile bir web sitesi gerçek kullan?c?lar?n?n kimler oldu?una dair bir veritaban? olu?turabilir [5]. Kullan?c?lar ile etkile?im, günlük elektronik posta ile web sitesinden ana ba?l?klar?n verilmesi, günlük veya haftal?k hat?rlatmalar?n gönderilmesi, sohbet ve tart??ma gruplar?n?n yarat?lmas? kanallar?yla sürdürülmelidir [3]. Ana sayfada ?irket ismi, adresi, elektronik posta adresi, telefon ve faks numaralar?n?n yer ald??? bir modülün bulunmas? kullan?c?lar?n web site ekibi ile ileti?im kurmas?n? kolayla?t?racakt?r [10, 11]. Site hayata geçirildikten sonra, site trafi?i ve ürün sat??lar?nda tahminlenen hedef rakamlara ula??l?p ula??lmad??? belirlenerek ba?ar?n?n ölçülmesi gerekmektedir. Kullan?c?lar taraf?ndan hangi web sayfalar?n?n s?k, hangilerininse seyrek görüntülendi?i, görüntülenen enformasyonun tipi ve rakiplerin ürün veya hizmetlerinin ne oldu?u sorular?n?n cevaplar? da aranmal?d?r [3].
SONUÇ
Web sitesi üretim yönetiminde, proje ekibinin olu?turulmas?, program?n in?as?, bütçe ve zaman k?s?tlar?n?n tahminlemesi proje sürecinin temel sac ayaklar? olup üzerinde dikkatle durulan konular?n ba??nda gelmektedir. Web sitesi plan ve programlar?, alt yap? ta?lar?na (bile?enlerine) bölünerek ilgili görev ve sorumluluklar ki?i - grup veya ilgili birim aç?s?ndan zaman ekseninde tan?mlanmaktad?r. Site teslim tarihinin tespitinden geriye gidilerek alt projelerin teslim tarihlerinin planlanmas? proje ba?ar?s?nda büyük önem ta??maktad?r. Buna uygun olarak da taslaklar, ön çal??malar ve final tarihleri, her bir proje biriminin bilgisi dahilinde olmal?d?r. Bütün planlar gerçekle?tirilebilir ve aç?k olmal?, proje süresince meydana gelebilecek de?i?iklik veya aksamalar için toleranslar unutulmamal?, esneklik sa?lanmal?d?r.
Site içerik ve tasar?m?, kullan?c?lar? birincil derecede etkileyen, siteyi her ziyaret ettiklerinde istek ve ihtiyaçlar?n? h?zla kar??layan ve onlar? yönlendiren ana bile?enler konumundad?r. Dolay?s?yla site içeri?i ve site yap?s?n?n tasar?m? mutlaka kullan?c?lar?n talep ve beklentileri yönünde gerçekle?tirilmelidir. Site üretiminde deneyimli personele sahip olmayan her ?irket web site tasar?m ve yap?land?r?lmas? için d??ar?dan kaynak aramaktad?r. Bu durumda maliyet, güvenlik, zamanlama, tasar?m ve organizasyon deneyimi ile son teknolojilerin kullan?lmas? ve güvenilirlik ön plana ç?kmaktad?r. Web projesi geli?tirme sürecinin ba?lang?ç a?amas?nda, d??ar?dan yard?m alan proje mü?terisinin de projenin ana amaçlar? do?rultusunda katk?s? sa?lanarak, içerik ihtiyaçlar? ve site nihai yap?s? gibi temel konular proje ekibi ile belirlenmelidir.
KAYNAKLAR
[1] ?Web Site Production Management Techniques?, http://www.macromedia.com, Eri?im Tarihi : 31.05.2001.
[2] MORDKOVICH, Boris, ?Build Your Site in Nine Steps?, http://www.echodev.com, Eri?im Tarihi : 31.05.2001.
[3] HANNON,Neal J.,The Business of the Internet, Course Technology-International Thomson Pub.,1998, ABD.
[4] SELLERS, Don, Getting Hits; the Definitive Guide to Promoting Your Web Site, Peachpit Press, Berkeley, 1997.
[5] BAIN, Steve, GRAY, Daniel, Looking Good Online, Vantana Communications Group Inc., ABD, 1996.
[6] NOVAK, Jeannie, MARKIEWICZ, Pete, Internet World Guide to Maintaining and Updating Dynamic Websites, Wiley Computer Publishing, John Wiley and Sons Inc., ABD, 1998.
[7] MINOLI, Daniel, MINOLI, Emma, Web Commerce Technology Handbook, McGraw Hill, New York1997.
[8] ?Ten Fundamentals of Web Design?, http://www.patricklynch.net, Eri?im Tarihi :15. 02. 2000.
[9] ?Web Site Management?, Harvard Graduate School of Education, HGSE Technology Services Center, http://www.gse.harvard.edu, Eri?im Tarihi : 28.05.2001.
[10] HARRIS, Daniel Will, ?Site Planning Basics?, http://www.efuse.com, Eri?im Tarihi : 31.05.2001.
[11] HARRIS, Toni - Will, ?Top Ten Do?s And Don?ts?, http://www.efuse.com, Eri?im Tarihi : 31.05.2001.
Abone Ol